Өткөн жылдардын ичинде Кыргызстан Республикасы глобалдык инициativаларда туруктуу өнүгүү максаттарын түзүү боюнча ишенич менен жана үзбөй катышуусун жогорулатууда.
«Туруктуу өнүгүү үчүн билим берүүнүн концептуалдык негиздери» семинарынын алкагында, 2015-жылдын 8-февралуунда, Европалык اتحادдын жана Конрад Аденауер фондусунун колдоосу менен «Биом» Эко-Харекети тарабынан уюштурулган, өлкөбүздүн бул багыттагы иштеринин айрым жыйынтыктары чыгарылды жана 2015 жылдан кийинки мезгил үчүн келечектеги пландар белгиленди.
Республика үчүн маанилүү жетишкендик — өнүгүү маселелери боюнча негизги документти — Миллениум Декларациясы кол коюлду. Мындайча айтканда, Кыргызстан бул Декларациянын 8 максатын аткарууга милдеттенди, бул дүйнөдөгү бардык өлкөлөргө тиешелүү көйгөйлөрдүн кеңири чөйрөсүн камтыйт. Миллениум өнүгүү максаттары бул инициативага кошулган өлкөлөрдүн өнүгүүсүндөгү жетишкендиктерди жана кемчиликтерди объективдүү баалоого мүмкүнчүлүк берген глобалдык барометр болуп калды. Өткөн жылы Кыргызстанда жана дүйнө жүзүндө Миллениум өнүгүү максаттарына байланыштуу программалардын иши боюнча 15 жылдык юбилей белгиленди.
Ошол эле учурда, өткөн жылы 5,000ден ашуун жоопкер менен диалог аркылуу иштелип чыккан 17 Туруктуу өнүгүү максаты пайда болду.
«Кыргызстан ТДМдерге жетүү боюнча кандайдыр бир прогресске жетти. Бул негизинен, адамдын күнүмдүк кирешеси 1 доллардан аз болуп мүнөздөлгөн катаал кедейчиликти азайтууга, ошондой эле экологиялык туруктуулукту камсыз кылууга тиешелүү. Бир катар максаттар катаал көңүл бурууну талап кылууда, ал эми айрымдары аткарууга мүмкүн болбой тургандай, анын ичинде энеден жана бала өлүмүнө каршы күрөшүү, ВИЧ/СПИДдин алдын алуу жана жыныстын теңдикти камсыз кылуу маселелери боюнча,» — дейт Экономика министринин кеңешчиси Лююбов Тен, «Өткөн 15 жыл ичинде ТДМдерди ишке ашыруунун процесинде пайдалуу сабактар алынганы маанилүү.»
Албетте, алгачкы жылдарда координация механизми али да көчүрүлгөн, бирок 2009-жылы ТДМдер үчүн Координациялык комитет түзүлдү. 2012 жылдан кийин, өлкөнүн туруктуу өнүгүүгө карата саясий курсу расмий түрдө жарыяланган соң, Кыргыз Республикасында Туруктуу өнүгүү үчүн стратегиялык пландаштыруунун негизги мыйзамдык жана методологиялык негиздери түзүлүп, мамлекеттик жана муниципалдык кызматкерлер үчүн Туруктуу өнүгүү боюнча окутуу модулу иштелип жана сынактан өткөрүлдү. ТДМ индикаторлору Туруктуу өнүгүү боюнча Улуттук стратегияга киргизилди. «Бул маанилүү иштердин аркасында, Кыргыз Республикасын максаттуу стратегиялык багыттар үчүн 100 пилоттук өлкөнүн катарына киргизүүгө мүмкүн болду,» — деди Кыргыз Республикасынын Премьер-министри Темир Сариев, «Бүгүн Кыргызстан Туруктуу өнүгүүгө багытталган келечегинин өнүгүү моделин саясий жана стратегиялык жактан аныктады.»
«2015-жыл Кыргызстан үчүн глобалдык инициativаларнын алкагында POST ТДМ-2015 мезгилинде максаттарды формулалоо боюнча жаңы ‘баштапкы чекит’ болду,» — деди Лююбов Тен.
Кеңешчи семинар катышуучуларына 17 ТДМ жана ТДМдерди 2030-жылы туруктуу өнүгүүнүн узак мөөнөттүү Концепциясына киргизүүнүн Жол картасынын 3 негизги этабын сунуштады. Бул 2013-2015-жылдар аралыгында Туруктуу өнүгүү боюнча Улуттук стратегиянын аткарылышын анализдөө жана баалоо, аны жаңылоо боюнча сунуштарды камтыйт. Бул улуттук консультацияларды өткөрүү, коомдук координация жана глобалдык ТДМдерди адаптациялоону, ошондой эле ТДМ комитети тарабынан муну бекитишти талап кылат. Акырында, бул ТДМдерди 2030-жылга чейин узак мөөнөттүү туруктуу өнүгүү стратегиясына интеграциялоо боюнча сунуштарды камтыйт.
Билим берүү министринин орун басары Нурмат Эсенкулов семинардагы чыгышында ТДМдер боюнча билим берүү модулун ишке ашыруунун маанисин белгиледи. БУУ ECE ТДМдер боюнча стратегиялары бардыгы үчүн билим берүүнүн бардык деңгээлдери үчүн компетенцияларды иштеп чыгуу негизин сунуштайт. Алар методологиялык (сындар), социалдык жана жеке катары классификацияланат.
Бирок, «адамдык ресурстар негизги» дегенде, али да андай адистер жетишпегендиги белгиленди. Кыргыз Республикасынын Билим берүү министрлиги жарандык кызматкерлер үчүн қайта даярдоо системасын киргизүү пландарын жасоо этаптарында.
Лююбов Тен кеңешчиси тарабынан катышуучуларга сунушталган Кыргызстандын экономика секторлорунун анализи чогуу, туруктуу өнүгүү маселелери үй-бүлөлүк билим берүү системасынын бардык секторлорунда актуалдуу рефлексияланбай турганын көрсөттү. Бирок, ар бир сектордо баштапкы, профессионалдык, орто-спецификалык жана жогорку билим системасына «жашыл» адистиктерди жана туруктуу жөндөмдөрдү интеграциялоо үчүн олуттуу мүмкүнчүлүктөр бар экендиги белгиленди. Туруктуу өнүгүүнü бардык тармактарда ишке ашыруу потреби бар, жана билим берүү системасы буга активдүү түрдө иш алып баруусу керек. Экологиялык билим берүү жана тарбиялоо системасында акыркы этап жогорку билим берүү уюмдарына таандык, алардын бир нечеуусу экологиянын негиздери, табигый ресурстарды үйрөнүү жана экологиялык коргоо боюнча курстарды киргизишкен. Бир катар университеттер экологиялык борборго ээ болгону белгиленди: экология жана табигый ресурстарды башкаруу, экологиялык коргоо жана жерди башкаруу. Ошондой эле өлкөнүн туруктуу өнүгүүнү илгерилетүү боюнча аракеттерине карабастан, орусия жана кыргыз тилдеринде билим берүү жана методологиялык адабияттардын жетишсиздиги чоң көйгөй экендиги белгиленди.
Семинар экономика, социология, билим берүү жана тармак аралык кызматташууга байланыштуу маселелерди камтыды.
