Главная / События / Энергияны үнөмдөө программасы: жашыл инновациялар жана төмөн көмүртектүү өнүгүү
Энергияны үнөмдөө программасы: жашыл инновациялар жана төмөн көмүртектүү өнүгүү
Энергия биздин күнүмдүк жашообуздун ажырагыс бөлүгү. Ал заманбап өнөр жай коомунун өнүгүүсүнүн негизи. Энергия ташуучуларына болгон талап тез өсүүдө, жана күчөйүп бараткан энергия кризиси оор социалдык-саясий маселе катары кабыл алынууда.
Суук аба ырайы башталганда, энергия менен камсыздоо маселеси дагы да тынчсыздандырат. КРдин Энергетика жана өнөр жай министрлигинин Мамлекеттик катчысы Батырыбек Байетовдун маалыматы боюнча, өткөн кышта куну-бир электр энергиясын пайдалануунун тарыхый максимуму — 71.7 миллион кВтч жетти. Өткөн жылдын жай мезгилинде электр энергиясын пайдалануу 2013-жылга салыштырганда дагы 2 миллион кВтч көбөйдү. Өткөн жылдын декабрь айынын башынан бери, яъни ушул кыштын башынан бери, 2013-жылын тиешелүү мезгилине салыштырганда күнүмдүк электр энергиясын пайдаланууда маанилүү өсүү болду. Күнүмдүк пайдалануунун өсүшү орто эсеп менен 5 миллион кВтчдү түздү, кээ бир күндөрдө 8.5 — 9 миллион кВтч электр энергиясына жетти. Кыргызстанда электр энергиясынын негизги үлүшү гидроэлектр станциялары тарабынан өндүрүлөт. Энергетика министрлигинин маалыматына ылайык, 252 чоң жана орто дарыянын гидроэлектр потенциалы 18.5 миллион кВтч кубаттуулук жана 142 миллиард кВтчдан ашык электр энергиясын өндүрүү менен бааланат. Учурда гидроэнергетикалык кубаттарды көбөйтүү долбоорлорунун ишке ашырылышы активдүү бара жатат. Бирок, суу ресурстары жаратылыштын климаттык өзгөрүүлөрүнө өтө сезгик.
Ушул убакка чейин илимпоздор жана адистердин божомолдери муз каптарын аймагынын кыскарышына жана 2025-2030-жылдарга жана андан ары чакан жана чоң дарыялардын агым ылдамдыгынын өсүшүнө алып келет. Демек, Кыргызстандын гидроэлектр потенциалы төмөндөйт. Ошентип, 2017-жыл үчүн божомолтолгон электр энергиясынын жетишбестиги, 2013-жылдын 21-январындагы Республика боюнча Улуттук стратегияда көрсөтүлгөндөй, 3 миллиард кВтчдын тегерегинде болот, жана жылдык комплекс абалы туруктуу электр энергиясынын камсыздоосундагы туруктуулук туруктуулук туруктуу тейлөө маселeleri үчүн тез чечимдерди керек кылат. Ресурстарды сактоо маселеси КР үчүн эң приоритеттүү. Мындан тышкары, өлкө гидроэнергетиканын жана ысытуучу энергиянын башка түрлөрүн активдүү өнүктүрүшү керек. Буга байланыштуу, жергиликтүү ресурстарды, анын ичинде жаңыртылган жана альтернативдүү энергия булактарын пайдалануу менен энергия объектилеринин курулушун кеңейтиш керек. Кыргызстан ошондой эле альтернативдүү булактардан көмүртек материалдарын өндүрүү үчүн өзүнчө программага муктаж. Жаңы технологияларды изилдөө жана алардын ишке ашуусун пландаштыруу, «таза көмүрдүн күйүү технологиясын» жана жаратылыш энергия ташуучуларынын күйүшү учурунда бөлүнгөн көмүртекті кармап калуу жана сактоо технологиясын изилдөө жана ишке ашыруу керек. «Климаттык өзгөрүүлөрдүн кесепеттери менен күрөшүүнүн негизги компоненти каржылоо. Мындан ары туура адаптациялык чараларга жана зыяндуу эмиссияларды азайтуу аракеттерине адекваттуу финансылык колдоо болбосо, биздин жакшы ниеттерибиз идея катары эле калат,» — дейт Б. Байетов. «КРдин Кастомс Бирлигине жана Бириккен Экономикалык Кеңешке киришине байланыштуу тез өнүгүүсү менен, бизге бир гана сандык өсүү көрсөткүчтөрүнө жана ИДПны жогорулатууга көңүл бурууга жетишпейт, ошондой эле экономикалык, социалдык жана экологиялык өсүүнү жакшыртууга да умтулуу керек. ‘Жашыл’ өсүш экосистемайын трансформациялоо стратегиясын билдирет, анда экологиялык ресурстарга жана кызматтарга инвестициялар экономикалык өнүгүүнүн жетекчи күчү болуп калат.» ED «BIOM» Президенти Владимир Коротенконун пикири боюнча, энергия маселелери экологиялык маселелер менен жакын байланышта. Жаратылыш ресурстарынан алынган энергияны пайдалануу чөйрөгө олуттуу жүк көтөрөт жана адамдын ден соолугун терс таасир этет. Улуу илимий жана технологиялык прогресске карабастан, экологияны коргоо боюнча жетишкендиктер көбүнчө энергияны пайдалануунун чоң көлөмү менен жоголот. КРдин туруктуу өнүгүүгө өтүү программасын 2017-жылга чейин ишке ашыруу үчүн, ар кандай министрликтер жана бөлүмдөр, илимпоздор, ишкерлер жана НПОлар арасында ресурстарды пайдалануунун деңгээлин азайтууга жана алардын пайдаланылышынын эффективдүүлүгүн жогорулатууга багытталган аралык кызматташтыкты өнүктүрүү керек. ED «BIOM» иштери ушул багытта активдүү жана конкреттүү иштин мисалы болуп эсептелет. ‘Жашыл өсүүгө’ жетишүү үчүн системалуу өзгөрүүлөрдүн кантип болору тууралуу түшүнүктөр арасындагы көрүнүп турган айырма. SPARE жана Clean Energy долбоорлорунун таасиринин аркасында туруктуу өнүгүү маселелери региондук мектеп билим берүүсүнүн мазмунуна киргизилди. BIOMдын мектеп билим берүү компонентиндеги иши мугалимдердин квалификациясын жогорулоого жана региондук билим берүү бөлүмдөрүнүн өкүлдөрү үчүн туруктуу өнүгүү маселелерин окутуу методологиясына салым кошоот. Мектептер, университеттер, Тажрибе жогорулатуу борбору жана жетекчилер менен региондук компонент маселелери боюнча Жумушчу Топтун түзүлүшүнө атайын көңүл бөлүндү, Жумушчу Топ тарабынан белгиленген региондук экологиялык приоритеттерге негизделген сабактарды өнүктүрүү, региондук компонеттери менен чектелген аймактар боюнча Билим берүү министрлигинин суроолоруна жооп берүү, региондук компоненттерди ишке ашыруу жана мектеп балдары жана студенттер үчүн кошумча билим берүү структуралары боюнча туруктуу өнүгүү маселелери боюнча окутуу материалдары пакеттери. ED «BIOM» 2017-жылга чейин Кыргыз Республикасынын Энергияны сактоо жана энергия продуктуларынын эффективдүүлүгү боюнча Улуттук программаны ишке ашырууга да көмөктөшөт. Энергияны сактоо жана энергия эффективдүүлүгү програмасын өнүктүрүүгө өзгөчө көңүл бурулат. «Туруктуу келечек үчүн энергия эффективдүүлүгү» долбоорунун алкагында ушул Программаны ишке ашырууга энергия тармагын өнүктүрүүгө сунуштар даярдалган. Программанын сунуштарында энергия аудит маселелерине, курулуштарды жана объектилерди пайдаланган энергия ресурстарын эсепке алуу үчүн түзмөктөр менен жабдууга, маалымат жарыялоодогу жүйөлөрү менен жабдууга, ошондой эле билим берүү мекемелери боюнча атайын көңүл бурулду. «Таза энергия» Программасынын курактык координаторлору объектилердин энергия эффективдүүлүгүн жогорулатууга да ар кандай иш-чараларды өткөрүштү. Туруктуу өнүгүүгө өтүүгө багытталган региондук жана мамлекеттик программаларды ишке ашыруу колдоосунда ED «BIOM» каржы механизмдерин табууда өкмөт органдарына да жардам берет.
«‘Жашыл өсүшдүн’ планын же моделин иштеп чыгуу боюнча жалпы аракеттер КРди туруктуу өнүгүү жолу боюнча алып бара алат. ‘Жашыл өсүш’ концепциясы КР үчүн салыштырмалуу жаңы болгондуктан, 2015-2017-жылдарга Энергияны сактоо программасы жана Энергия эффективдүүлүгүн пландаштыруудагы саясат биринчи кадам болуп саналат,» — деди Батырыбек Байетов.
