Главная / События / Халыкара аракеттер он жылдыгы «Түбөлүктүү суу үчүн» 2005-2015 жылдардагы иштен алынган жыйынтыктар
Халыкара аракеттер он жылдыгы "Түбөлүктүү суу үчүн" 2005-2015 жылдардагы иштен алынган жыйынтыктар
2015-жылы 9-июнунда Тажикстандын баш калаасында Дюшындө «Тагдырга суулар үчүн» деп аталган эл аралык он жылдыктын жыйынтыктары боюнча Эл аралык Жогорку деңгээлдеги конференциянын расмий бөлүгү ачылды. Он жылдыкты өткөрүү боюнча демилге 2003-жылдын 23-декабрында, БУУнун Генеральдык Ассамблеясынын 58-сессиясында Тажикстан тарабынан сунушталган.
Кыргызстандын расмий делегациясын Премьер-министр Т. Сарыев жетектеди. Тажикстан президенти И. Рахмонов өзүнүн куттуу сөзүндө: «Тажикстан тарабынан башталган он жылдык БУУнун бардык мүчө мамлекеттери тарабынан колдоого алынды. Биз бул багытта улантуучу иштер үчүн кийинки кадамдарды аныктообуз керек. Жогорку деңгээлдеги конференциянын негизги максаты — эл аралык коомчулукту суу маселелеринде эл аралык милдеттенмелерди аткарууга аракеттенүүнү бириктирүү. Бүгүнкү күндө биз суу маселелерин өнүктүрүү программаларына интеграциялоону көрүп жатабыз, бирок заманбап жана тез өзгөрүп жаткан дүйнө бизге жаңы чакырыктарды сунуштайт. Мындай чакырыктар: климаттын өзгөрүшү, калктын өсүшү, жугуштуу оорулар, табигый ресурстардын түгөнүшү, табигый экосистемалардын бузулушу, аскердик конфликттер жана башка көптөгөн факторлор. Бул талашсыз суу секторунун максаттарын ишке ашырууга тоскоол болуп жатат. Ошол эле учурда суу маселелеринде зор жетишкендиктерге жетишилген, бирок санитария маселелери боюнча өнүгүү биротоло көрүнүп турган жок, көптөгөн суроолор чечилбей калды. Эки жарым миллиард адам санитарияга жеткире албай жатат. Сууга байланыштуу кырсыктар жылы дүйнөдө болжол менен 600 миллиард АКШ долларын чыгарат. 2050-жылга карата калктын жарымы суу тапшырмасы менен көйгөйлөргө туш болушу күтүлүүдө. Суу маселелери эң маанилүү көйгөйлөрдүн бири болуп калууда. Мунун алкагында Тажикстан узак мөөнөттүү өнүктүрүү үчүн «Суу» аттуу эл аралык он жылдыкты сунуштайт. БУУнун Башкатчысы Б. Кимун сууну жашообуз үчүн эң негизги нерселердин бири катары белгиледи. 2015-жылы БУУ жаңы этапка өтөт — Устундуу өнүктүрүү максаттары, ошондуктан суу маселелеринде иштерди улантуу жана өлкөлөрдүн бул маселе боюнча милдеттенмелерин жаңылоосу маанилүү. Он жылдык «Суу» курмандыгын ишке ашырууда БУУ сууга жана санитарияга жетүүнү адамдык укук катары жарыялады. Бир миллиарддан ашык адам жакшыртылган санитардык шарттарга жетишти, бирок ошол эле учурда бир миллиардга жакын адам ачык дефекацияны пайдаланат, балдар жаман сапаттагы суу үчүн өлүп жатат жана суу маселелери боюнча дүйнө экономикасына эки жүз алтымыш миллиард доллар чыгым келтирет. Суу кризиси, адистердин баамында, жакынкы келечектеги адамзатка таасир этчү эң олуттуу тобокелдиктердин бири болуп эсептелинет. Бирок суу биригип да турганы белгиленет. Борбордук Азия өлкөлөрү бирдей суу ресурстарына ээ, бирок басым өсүүдө жана дагы да өсе берет. Өз ара башкаруу боюнча маселелерде консенсуска жетүү маанилүү. Суу дипломатиясына арналган БУУнун уюму узак мөөнөттү жана туруктуу консенсустарды табуу боюнча иш алып барууга тийиш. Суу маселелеринде аялдардын укуктарын активдүү колдоо зарыл. Жер шарында аялдар күнүнө шаркыратма суу алып жатышат. Суу боюнча иштер шексиз улантыла берет жана ылайыктуу максаттарды коюу зарыл. Кыргыз делегациясынын жетекчиси Темир Сарыев өз сөзүндө учурда эл аралык коомчулуктун табигый ресурстарды өнүктүрүү боюнча биргелешип башкарууга көңүл буруусу керектигин белгиледи. Азыркы учурда Борбордук Азияда ирригция жана энергетика кызыкчылыктарынын тең салмактала жок. Мисал учун, Кыргызстан менен Тажикстан сууну жыйноо үчүн жетиштүү компенсация ала алышпайт. Региондук практика көрсөтүүдө, макулдашууларга кошулуу, көпчүлүк учурда, өлкөлөрдүн өз милдеттенмелерин аткаруу үчүн кепилдиктин замандашканы болбойт. Тогтоғул суу сактагычынын сууларын топтоо үчүн Кыргызстан кышында жана жайытта тамак-ташууга сууну захрана кылууну ынталандыруу үчүн электр жарыгын өчүрүүгө мажбур болуп турат, бирок муну менен компенсация албайт. Суу ресурстарын жаратмандык менен пайдалануу, өз ара пайдалуу жана рационалдуу суу пайдаланууга, ошондой эле региондун табигый экосистемаларын сактоого ылайык болушу керек. Борбордук Азиянын эң көйгөйлүү аймагында Арал деңизин карап жатабыз. Арал деңизинин көйгөйүн чечүү үчүн Эл аралык Фонд Арал деңизин сактоо боюнча иш алып барууда. Бирок, ИСРАнын аракеттери жетишсиз. Кыргызстан бул органды реформалоо жана күчтөндүрүү үчүн колдоду. Сарыев суу маселелеринде өз ара пайдалуу кызматташуу боюнча сүйлөшүүлөрдү өткөрүү зарылдыгын дагы бир жолу баса белгиледи жана Кыргызстан бул багытта иш жүргүзүүгө даяр экенин билдирди. Ал дагы: «2012-жылы Риода өткөн БУУнун Дүйнөлүк Конференциясында биз жашыл экономика принциптерин өнүктүрүү боюнча колдоо көрсөттүк жана бул багытта улантабыз. Биз ошондой эле Тажикстандын «Устундуу өнүгүү үчүн суу» демилгесин, суу маселелериндеги үч тараптуу курсу: суу, энергия жана азык-түлүк коопсуздугун колдойбуз.» Конференцияга 104 өлкөдөн эки миң делегат катышты. Конференциянын алкагында «Суу жана аялдар» форуму, БУУнун Аялдар уюму тарабынан уюштурулган; Тау өлкөлөрүнүн форуму, Тау партнерлугунан уюштурулган; жана UNICEF тарабынан уюштурулган Балдардын суу форуму өтүп жатат.
