Устун энергия өнүгүүсүн илгерилетүү кедейчиликти жоюу, коомдук саламаттыкты коргоо, билим берүү боюнча жеткиликтүүлүктү камсыз кылуу, жумуш орундарын түзүү жана жалпы экономикалык өнүгүүнү илгерилетүү үчүн өтө маанилүү. Өлкөдө туруктуу өнүгүү үчүн энергиянын маанисин түшүнүү максатында 2015-2017-жылдарга Кыргыз Республикасынын Энергияны Сактоо жана Энергиянын Ишенимдүүлүк Саясатын Жоболоштуруу Программасы даярдалган.
Жобо бардык адамдар аны таанып, өз сунуштарын берүүгө мүмкүнчүлүк алуу үчүн өкмөттүн веб-сайтында бутунан бир ай бойу жайгаштырылган. Андан кийин 12-мартта Бишкекте Кыргыз Республикасынын Энергия жана Өнөр жай министрлигинин имаратында, Министрдин Кенешчиси Турат Чолпонкулов, Энергия министрлигинин Мамлекеттик катчысы Батыркул Баетов, MRTG эксперти Валентина Касымова, энергия тармагынын башка адистери, CASEP программасынын өкүлдөрү, ойлоп табуучулар жана рационализаторлор менен медиа өкүлдөрүнүн катышуусунда сүйлөшүү болду.
Иш чара «BIOM» НПОсунун уюштуруу менен өткөрүлдү, ал бул жылы 5-мартта Энергия министрлиги менен Норвегиянын Табиятты Сактоо Коомчулугу «Naturvernforbundet» менен үч тараптуу Кызматташтык Меморандумуна кол койгон. Уюштуруучулардын айтымында, ушул Меморандумга ылайык иш чаралар энергияны эффективдүү пайдаланууну илгерилетүү, энергияны сактоонун идеяларын таанытуу жана экологиялык таза энергия түрлөрүн өнүктүрүү максатында жаңылоочу энергия булактарын пайдаланууга багытталган.
Министрдин Кенешчиси Турат Чолпонкуловдун айтымында, сүйлөшүлгөн Программадан стратегиялык негиздер 2025-жылга чейин отун жана энергия комплексинин өнүктүрүү стратегиясынын негизинде аныкталган. Жамааттык талкууга сунушталган документ мамлекеттик башкаруунун энергия ресурстарын эффективдүү пайдалануу жана ички экономиканын энергия эффективдүүлүгүн жогорулатуу үчүн комплекс механизм катары кызмат кылууга арналган. Проекттин максаты үч жылда электр энергиясын пайдаланууну кем дегенде 5 пайызга төмөндөтүү. Чолпонкулов Кыргыз Республикасынын Энергия жана Өнөр жай министрлигинде мамлекеттик энергияны сактоо саясатты илгерилетүү үчүн окутуу жана аналитикалык борборду ачуу зарылдыгын белгиледи.
Батыркул Баетов өз сөзүндө Кыргыз Республикасында Энергияны Сактоо жана Энергиянын Ишенимдүүлүк Саясатын Жоболоштуруу Программасын кабыл алуунун маанилүүлүгүн баса белгиледи, анткени өлкөдө энергияны ашыкча талап кылуу узак убакыттан бери уланып келүүдө, бюджеттик уюмдардан эсептөө талап кылынбайт. «Жай мезгилинде, күн нуру түшүп турганда, өлкөдө күнүн 24.6 миллион киловат-саат электр энергиясы пайдаланылат! Биз бүгүнкү күнгө жашап жаткандайбыз, эртеңки күндү ойлобой,» — деди Энергия министрлигинин Мамлекеттик катчысы.
Валентина Касымованын пикири боюнча, бүгүнкү күндө Кыргызстанда негизги электр энергиясы гидроэлектр станцияларында өндүрүлүүдө. Советтер Союзундагы энергия системаларынын экономикалык өзөктөштүктөрүнүн бардык факторлору азыркы учурда иштебейт. Бирок, бардык гидроэлектр станциялары ремонтко чукул маанилүү финансылык инвестицияларга муктаж, чектүүнүн негизинде иштешет, жана Токтогул суу сактоочу конушу жыл сайын кыш мезгилинде аз сууда калды.
«Бул бизди альтернативдүү энергия булактарын табуунун жолдорун караштырганга мажбурлайт, мисалы, шамалдан, күндөн, жана тоолордун көптөгөн арыктарындагы гидравликалык градиенттерден,» — деди CASEP программасынын жетекчиси Пол Муллен.
Энергия өндүрүү боюнча жаңылоочу энергия булактарынын мисалдарын инженер-ойлоп табуучулар Григорий Рогозин жана Владимир Рыжков тартынды. Бирок, учурда алардын ойлоп табуулары адистердин өздөрүнүн ыйлаактыгын жана жеке бизнес тарабынан колдоо негизделген. Офийлдер эмне үчүн өлкөнүн ичинде жаңылыштыктарды ишке киргизүүнүн пайдасын түшүнүп, энергияны сактоо саясатын практикада, сөз менен эле эмес, баштаарын ойлонушат?
Биздин жаныбызда күчтүү гигант—Кытай. Ал интенсивдүү жаңылоочу энергияны өндүрүүдө, фотогальваникалык панелдерди, күн катмарларын жана шамал турбинааларын ар кайсы жерге орнотууда. Башка кошуна Казакстан да акыркы бир нече жылда энергия эффективдүүлүк саясаттарын активдүү илгерилетүүдө. Өзбекстанда айыл жерлеринде энергияны эффективдүү куруу программалары кабыл алынды. Ал эми Кыргызстан, суу ресурстарын бай боло туруп, жылына 270 күн күндүн нурунан чыгып, соседтеринен электр энергиясын импорттоого киришти!
Михаил Яковлев «BIOM» НПОсунун өкүлү катары Кыргызстандагы үч мектепте энергияны сактоо чаралары боюнча мисалдарды бөлүштү. Энергияны эффективдүү жарык берүү, кылыш сенсорлорун орнотуу, эски терезелерди жаңы энергия сактаган айнек менен алмаштыруу, жана класстарда жылуулук изоляциясы иш-чараларын өткөрүү аркылуу. Бирок, бул бардык иш чаралар Норвегиянын Табиятты Сактоо Коомчулугунан келген донордук акча менен каржыланган. Эч кандай донор бардык мектептерибизди энергияны эффективдүү кылалбайт! Бул биздин мамлекетиӊ мезгилдүү милдети.
Ошол эле учурда журналисттер Энергияны Сактоо жана Энергиянын Ишенимдүүлүк Саясатын Жоболоштуруу Программасы Кыргызстанда мурда эле талкууланганын жана 2012-жыл «Энергияны Сактоо Жылы» деп жарыяланганын эскертип өтүштү! Ошол кезде адистер өлкө гидроэлектр энергиясына толугу менен таянуу — өтө кооптуу экенин белгилешкен. Ал климаттык өзгөрүүлөргө жана сейсиюлдук активдүүлүктүн жогорулашы бар!
Табигый суроо туулат: ким жана качан жарыя жасайт, жарык берүү, вентиляция, жана жылытуу стандарттарына ылайык келүү боюнча? Ким жана качан кардарларга электр энергиясынын начар сапаты боюнча отчет берет? Ким түшүндүрөт, эмне үчүн жыл өткөн сайын энергияны сактоо чаралары иштебей жатат? Бәлким, тегерек столдун катышуучулары азыр «Энергияны Сактоо жана Энергиянын Ишенимдүүлүк Саясатын Жоболоштуруу» Программасы 2015-2017-жылдар үчүн кайрадан талкууланары, башка декларативдик документ болуп калбай калат деп ишенимге ээ болушту.
