Конец 2015 жылы маалымат каражаттарынын, мугалимдердин, эксперттердин, КР Билим берүү жана илим министрлигинин кызматкерлеринин, МОН КР алдындагы ЖК мүчөлөрүнүн арасындагы конструктивдик диалог менен белгиленди. ЕС «Кыргызстандын билим берүүнү реформалоо боюнча жаратылышты коргоо жана көзөмөлдөө» долбоорунун алкагында алар өлкümüzde экологиялык коопсуздукту камсыз кылуудагы актуалдуу маселелерди талкуулашты.
«УР – бул, жаратылыш ресурстарын пайдалануу, жеке адамды өнүктүрүү жана институттук өзгөртүүлөр бири-бирине туура келип, адамзаттын азыркы жана келечектеги потенциалын күчөтүү үчүн бириккен өзгөрүүлөр процесси»,- дейт ЭД «БИОМ» жетекчиси Владимир Коротенко. Устунулук моделинин эң маанилүү компоненттерине төмөнкүлөр кирет: коркунучтарды башкаруу аркылуу экономикалык өнүгүү, айлана-чөйрөгө жоопкерчилик, жаратылыш ресурстарын рационалдуу пайдалануусу, «нулдук» калдыктар (идеалдуу), институттук өзгөрүүлөр жана башкаруунун сапаты, кедейчиликти жоюу жана социалдык прогресс, өнүккөн өлкөлөрдүн өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн устунулук максаттарына каржылык жана техникалык жардам.
Бирок, айрым эксперттер тарабынан берилген маалыматка ылайык, Кыргызстан жеринин 75% дан ашыгы экологиялык туруктуулукка коркунучка кабылууда. Экосистемалардын деградациясынын маселеси да курч турат. «Тарыхый булгап, калдыктарды жинактоо, стационардык жана унаа булактарынан чыккан уулуу заттардын көбөйүшү айлана-чөйрөнүн жана калктын ден соолугуна коркунуч туудурат,- дейт Владимир Коротенко, — КР тоолорунын тоо пайдалы кендери жаратылышты коргоо менен өнүрүү резервдери маанилүү салым алып келет. Алтын өндүрүүнүн бөлүгү ИДПда 11%ды, өнөр жай өндүрүшүндө 40%ды жана өлкөнүн экспортуна 48%ды түзөт. Бирок, минералдык шикизат запастарынын чектеринин бар болушу мамлекеттен узак мөөнөттүү пландарын ойлонуштуруп, алардын коллекциясынын чегин жана кирешесин чыгарууга муктаж».
2006 жылдан 2010 жылга чейин суу ташуу учурундагы орто жоготуулар 23%ды түзгөн! Билдирилген сандар өлкөнүн кичине билим алган жарандарын бейкапар калтыра албайт! Бүгүн өлкө «тигилдей жакшы күч» принципин камсыз кылуу үчүн эмне кылышы керек?
Бүгүн КР Устунулук Жөнүндө багыт алат! Бул үчүн маанилүү стратегиялык документтерди кабыл алуу жана «Жашыл Экономиканы» приоритизациялоону белгилөө, Кыргыз Республикасынын Президентинин алдында Устунулук боюнча Аткаруу Кеңешин түзүү 2012-жылдын ноябрь айында, 2017-жылга чейин Улуттук Устунулук Стратегиясын кабыл алуу, өлкөнү устундук өнүгүүгө өткөрүү боюнча беш жылдык Программа жана Планды иштеп чыгуу. Акырында, бул ЦУРду кабыл алуу жана Кыргызстандын 2030-жылга чейинки Устундук Жөнүндө стратегиясынын биринчи кадамдары.
Ягына, саясий ниет бар, бирок Устундук Жөнүндө максаттарды ишке ашыруу үчүн коркунучтар калат.
ЭД «БИОМ» аткаруучу директору Анна Кириленко коомду коркунучтуу коомдогу жашоомузду улантып жатканы жөнүндө отчетун көрсөткөн! «Тек гана саламаттуу чөйрөнү калыштуу киргизилген устундук өнүгүнүү үчүн негиз болушу мүмкүн!»,- экологиячы же сенимдүү — Риск жаңы формага өтүп, жер бетиндеги өмүрдү өзүн-өзү жок кылуу жагына сиңип кетти. Риск эволюциясы – квалификациялык риск, ден соолукка коркунуч, кедейчилик жана ачарчылык — эми бардык живыми үчүн коркунуч негизделет».
Трагедиялык түрдө, биз дагы эле коомдо жашоого терс таасир кылган коркунучтарды чогултуу боюнча толук маанайда даяр эмес, же жаратылыш ресурстарына болгон алсыз мамилени эч ойлонбостон улантууда. Адамдар керектөөсүн көбөйтүп, айланасында өйдөлүгүн арттырып, өнүгүп жаткан калдыктарды таштап кетишет, экологияны былгашат.
Бул контекстте экологиялык маселелер жөнүндө маалыматтын бар экени экологиялык чөйрөнү «жакшы ыйгарым» чөйрөдө сактоодогу ачкыч фактор болуп саналат.
Круглый столдун уюштуруучусу ЭД «БИОМ» Конрада Аденауэр Фондусун колдоосу менен калктын экологиялык билим деңгээгин жогорулатуу максатын коет. «Билим — коомдук чыгымдардын жана чыгымдардын сферасы эмес, ошондой эле өлкөнүн коопсуздугун жана туруктуулугун камсыздоо боюнча инвестициялык долбоорлордун сферасы»,- уюштуруучуларга ишенимдүү.
«Бүгүн ар бир адамдын экологиялык экспертизада жана адамдардын экологиялык чөйрөгө тийгизген таасирлерин баалоо боюнча катышуунун натыйжасын жогорулатуу, маалыматка, алдыңкы технологияларга жана ресурстарга жетүүнүн системасын кеңейтүү абдан маанилүү. Экологиялык моделдей башкарууну, башкача айтканда, өлкөгө карата пландарда жана стратегияларда экологиялык компоненттерди кыштагандыгын так билүү абдан маанилүү, жаратылыш экосистемаларынын жана биологиялык алалуулугунун абалынын индикаторлорун стратегияларга киргизүү зарыл»,- деди Анна Кириленко.
Иш-чаранын аягында Владимир Коротенко катышуучуларга «Кыргызстандын экологиялык коопсуздугу» деген аталыштагы жаңы китепти тааныштырды. Бул китеп илим жана билим берүүгө ошол эле эми өкмөттүк саясий чечимдерди кабыл алуу жана Конрада Аденауэр Фонду тарабынан колдоосуна жардам берүү үчүн чыгарылды. Бүгүн бул фонд глобалдык деңгээлде экологиялык маселелер, эл аралык өлчөмдө түрдүү келишимдерди чечүү экенин түшүнүп турат, бирок, коркунучтарды башкаруу тек гана мамлекеттер аралык байланыштарда эмес, өкмөттүн деңгээлинде да жүргүзүлөт. Бекемдеген локалдык маселелер экологиялык коопсуздукту башкарууда регионалдык жана глобалдык деңгээлге жетишүү мүмкүнчүлүгүн аныктайт. Башкаруунун максаты, айлана-чөйрөдөгү маалыматтарды локалдык деңгээлден регементтик жана глобалдык деңгээлге өткөрүп берүү принциптерине ылайык ишке ашат.
Экологиялык коопсуздук системасы — экологиялык коркунуч факторлорунун айлана-чөйрөгө жана адамга терс таасирлеринен белгиленген мүмкүнчүлүккө байланыштуу чаралардын системасы. Бул жаңы басмага арналган.
Экологиялык кризис — бул адамдын колунан. Жана аны токтотуп, дагы эле адам гана токтото алат. Бирок, анын экологиялык коркунучту өзү кабыл алышы керек. Экологиялык маселелер, мамлекеттик улуттук кызыкчылыктарда да, глобалдык коомдо түшүндүрлү обжаловану муктаж. Ошондуктан, Конрада Аденауэр Фонду «Кыргызстандын Устундук Жөнүндө Экологиялык Коопсуздук» деген китепти чыгарууга колдоо көрсөтпөй күчтөнүгө муйну кирип жатат.
Семинар жагымдуу күтпөгөн учур менен аяктады: бардык катышуучулар жаңы түстөгү басманын бир нускосун акысыз алышты.
